Winnaar Gouden Piramide: transformatie kerk tot school

7 Januari 2011 - door Mascha van Damme
Locatie: 
Hengelo
Ontwerper: 
LKSVDD

De Gouden Piramide 2010, de Rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap, is toegekend aan basisschool St. Plechelmus, de Dr. Schaepmanstichting en de gemeente Hengelo voor de ingenieuze huisvesting van een Dalton basisschool in een leegstaande kerk. Met veel inzet en vindingrijkheid werd het grensverleggende scholenproject vorig jaar volbracht. Grote aanjager van het project is de directeur van de school, Anneke Kuipers. Onder haar bezielende leiding groeide het aantal leerlingen gestaag en was uitbreiding van de onderwijsruimten noodzakelijk. In 2004 gaf de Dr. Schaepmanstichting (de overkoepelende stichting ter behartiging en instandhouding van katholiek primair onderwijs in Hengelo) architect Ronald Olthof van architectenbureau Leijh, Kappelhoff, Seckel, van den Dobbelsteen (LKSVDD) opdracht om te inventariseren hoe de bestaande school St. Plechelmus kon worden uitgebreid. Anneke Kuipes had het idee om de school in de nabijgelegen leegstaande Heilig Hartkerk onder te brengen. De architect heeft vervolgends voor eigen rekening een plan gemaakt om de school in te passen in de kerk. Dit plan heeft uiteindelijk ieder overtuigd van de haalbaarheid en over de streep getrokken.

Van Bossche School naar Daltonschool

De kerk is een ontwerp uit 1954 van architect Johannes Sluijmer uit Enschede in de sobere baksteenarchitectuur in de stijl van de ‘Bossche School’. De kerk heeft de opzet van een pseudobasiliek. Het toegangsportaal wordt verlevendigd met een vrijstaande boogstelling waarachter een zadeldak schuilgaat. De kerk had geen monumentenstatus, maar het plan werd toch ondersteund door de gemeente omdat haar beleid is zoveel mogelijk herbestemmingprojecten te ondersteunen. De moeilijkheid lag bij het vinden van balans tussen een respectvolle omgang met de kerkruimte, de functionele aanpassingen voor licht, geluid en structuur en de onderwijsidealen van een daltonschool. Tijdens het proces kwamen de directeur en de architect tot een nieuwe typologie voor de Daltonschool. De filosofie van het Daltononderwijs is ruimtelijk vertaald door twee lokalen met een insteekverdieping te combineren, waardoor zowel groepsgewijs als individueel gewerkt kan worden.

Gescheiden voorkomen

De school en de kerk manifesteren zich als twee aparte entiteiten. De scholenbouw contrasteert met de kerkarchitectuur door de minimalistische vormgeving, verfijnde detaillering en verschillende materialisatie, en is los in de ruimte geplaatst waardoor het bestaande kerkgebouw herkenbaar blijft. Tussen de zuilen van het middenschip is een wit rechthoekig volume geplaatst, met tien lokalen, een speellokaal en kantoorruimte. Op de kantoren staat een tweede volume met twee lokalen die door lange middengangen en bruggen met de ruimtes op de begane grond zijn verbonden. In ieder lokaal leidt een smalle trap naar brede (leer)balkons. Met erkers steken de lokalen tussen de bogen door. De zijbeuken worden gebruikt voor de ontsluiting van de lokalen en als lichtbeuk. Hier is de oorspronkelijke hoogte van de kerk nog goed te ervaren. Het voor de Bossche School kernmerkende schoon metselwerk en de glas-in-loodramen zijn behouden en in het zicht gelaten. Ter hoogte van de lokalen zijn grote raam- en deurpartijen in de zijmuren van de kerk plaatst. In het exterieur zijn de nieuwe ingrepen met een stalen kader gemarkeerd.

Duurzame herbestemming

De Plechelmusschool is een goed voorbeeld van duurzaam hergebruik van bestaande bebouwing. Door de voormalige kerk te transformeren in een brede school kan het karakteristieke gebouw uit de jaren vijftig een cultuurhistorische en maatschappelijke rol in de wijk blijven vervullen en tegelijkertijd de school de benodigde extra ruimte bieden. De buurt is nog altijd welkom in de kerk, in het nieuwe stiltecentrum en de behouden kapel. Aan de westgevel van de oorspronkelijk kerk is een apart afsluitbaar klaslokaal toegevoegd, dat doordoor buiten schooltijden door buurtverenigingen gebruikt kan worden. Zo kan de kerk opnieuw het middelpunt in de wijk vormen.Daarnaast biedt het onderbrengen van de school in het kerkgebouw kansen om in de wijk een nieuwe ontwikkeling tot stand te brengen, aangezien de schoolgebouwen en bijbehorende gronden voor andere doeleinden kunnen worden gebruikt.

De inspirerende samenwerking tussen architect en opdrachtgever heeft geleid tot de toekenning van de Gouden Piramide 2010 voor de directrice van de school. De Rijksprijs wordt toegekend naar aanleiding van gerealiseerde projecten waarvan de totstandkoming en het eindresultaat een toonbeeld zijn van de bijzondere rol die inspirerend opdrachtgeverschap bij het ontwerp- en bouwproces kan spelen. Al eerder kreeg het gebouw de tweede prijs voor ‘Erfgoed op eigen benen’, een prijsvraag van het VSBfonds voor Herbestemming Religieus Erfgoed. 

Mascha van Damme

bronnen

Architectuur na de hausse, Gouden Piramide 2010 Rijksprijs  voor inspirerend opdrachtgeverschap

www.herbestemdekerkeninoverijssel.nl

www.lksvdd.nl

 

 

 

Fotograaf:
Erik Brinkchorst (1 en 6), Ben Vulkers (2,3,4,5)
Trefwoorden:

reacties

reageren

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.