Ruimte voor de rivier - De Millingerwaard

22 Februari 2010 - door de redactie
Locatie: 
Kekerdom
Ontwerper: 
Dienst Landelijk Gebied

Het prachtige natuurgebied De Millingerwaard maakt deel uit van de Gelderse Poort (zie artikel Spel van rivier en wal in Gelderse Poort op deze website ). Het gebied ligt voorbij Nijmegen tegen de Duitse grens, in een meander aan de zuidkant van de Waal bij de dorpen Millingen a/d Rijn en Kekerdom. Het is de eerste uiterwaard na het splitsingspunt Pannerdensche Kop. Daar verdeelt het water van de Boven-Rijn zich over de Waal en het Pannerdensch Kanaal.

Afwisselende natuur
De meander van de Waal waarin de uiterwaard zich bevindt, heeft zich in de loop van enkele eeuwen verplaatst. In 1638 lag de uiterwaard bijvoorbeeld recht tegenover het dorp Millingen. De afgelopen decennia heeft de rivier tijdens verschillende overstromingen steeds laagjes slib en klei in de uiterwaard afgezet. Al deze laagjes zijn uiteindelijk een dik kleipakket geworden, dat ligt op de oorspronkelijke zandbodem. De klei is in de afgelopen 50 jaar voor een groot deel afgegraven en gebruikt voor de keramische industrie. Daardoor is ook het oorspronkelijke patroon van geulen, zandruggen en eilanden weer aan de oppervlakte gekomen, en is het huidige zeer gevarieerde natuurgebied ontstaan. In de winter en in het vroege voorjaar worden tijdens overstromingen grote hoeveelheden rivierzand afgezet, die op de oever opwaaien tot rivierduinen waar zeldzame begroeiing worteld. In de overstromingsgebieden ontstaan ooibossen, die langere tijd onder water kunnen staan. Naast zachthout ooibos (wilgen en zwarte populier) groeit er ook hardhout ooibos (eik, es en iep) op de drogere gronden, waar regelmatig dassensporen worden aangetroffen. In de natte bossen leven verschillende beverfamilies, die hier in 1994 door het Wereld Natuurfonds zijn uitgezet. Na hoogwater ontstaan ondiepe plassen en poelen waarin verschillende soorten amfibieën leven. Daarnaast zoeken duizenden ganzen en zwanen in de uiterwaard naar voedsel en is het een belangrijk broedgebied voor beschermde moerasvogels. Van nature horen hier ook grote grazers thuis, daarom zijn er Konikpaarden en Gallowayrunderen uitgezet, die vrij rondlopen en paden vormen en het gebied snoeien en bemesten.
 
Overstromingsgevaar
De plannen om de rivier en natuur in de Millingerwaard meer ruimte te geven, ontstonden na 1993 en 1995, de jaren met extreem hoogwater. De dreigende overstroming destijds was reden om het deltaplan grote rivieren op te stellen. Nederland, zo concludeerde men, was onvoldoende beschermd tegen overstromingen, doordat in de afgelopen eeuwen veel ruimte van de rivieren is ingeperkt door bedijking, terwijl het land erachter op veel plaatsen lager is komen te liggen. Tegelijkertijd worden de gevolgen van overstromingen mogelijk veel groter door toegenomen bewoning en economische ontwikkelingen. En als gevolg van de klimaatverandering zullen de rivieren in de toekomst nog meer water te verwerken krijgen. Daarom heeft de regering besloten om de rivieren meer ruimte te geven, en tegelijkertijd de ruimtelijke kwaliteit van het rivierengebied te verbeteren. Daartoe is het programma Ruimte voor de Rivier in het leven geroepen. De rivierverruiming moet er voor zorgen dat de waterstanden van de rivieren niet stijgen. De Millingerwaard maakt onderdeel uit van de Ecologische Hoofd Structuur (EHS), waarmee natuurgebieden in Nederland worden verbonden om onder meer te voorkomen dat planten en dieren in geïsoleerde gebieden uitsterven. De rivieren met uiterwaarden, de zogenaamde wetlands, vormen een belangrijk onderdeel van deze EHS. Wereldwijd zijn afspraken gemaakt om deze wetlands te beschermen en uit te breiden.
 
Nieuwe natuur
Het doel van de herinrichting van de Millingerwaard is de realisatie van 265 hectare nieuwe natuur, 9 centimeter waterstanddaling en een betere verdeling van het water tussen de Waal en het Pannerdensch kanaal. Het project wordt uitgevoerd door Dienst Landelijk Gebied in samenwerking met provincie Gelderland, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer, Waterschap Rivierenland, de aanliggende gemeenten Ubbergen en Millingen a/d Rijn en de bewoners en ondernemers uit het gebied. De financiering vindt plaats uit de budgetten voor Nadere uitwerking Rivierengebied (NURG), Ruimt voor de Rivier (RvR), van provincie Gelderland en door zand- en kleiwinning. In 2015 loopt de herinrichting ten einde. Dan zullen er geen ontgrondingen meer plaatsvinden, maar alleen werkzaamheden ten behoeve van het beheer van het natuurgebied. Staatsbosbeheer is de beheerder van het ruim 400 hectare grote natuurgebied.
 
Niet alleen de rivier en de natuur krijgen de ruimte in de Millingerwaard. Per jaar trekt het gebied duizenden mensen voor een wandeling of fietstocht in de natuur. Ze mogen vrij hun eigen weg zoeken door het gebied, ook buiten de gebaande paden. De recreanten zullen ook meer ruimte krijgen door aanleg van wandel- en fietspaden, die verbindingen leggen met andere delen van de Gelderse Poort, en parkeerplaatsen aan de randen van het gebied. Staatsbosbeheer wil juist de recreatiedruk verminderen, met name op het westelijke deel van het gebied, dat ecologisch gezien het meest waardevol is. Volgens Staatsbosbeheer is daar extra bescherming nodig tegen de schadelijke gevolgen die recreatie kan hebben op leefomgeving, zoals verstoring van dieren (broedende vogels) of vertrapping van planten. Het blijft een wankel evenwicht tussen de natuur en de mens.

Mascha van Damme

Fotograaf:
DLG en Ton Houkes

reacties

reageren

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.