Heeft natuur per definitie ruimtelijke kwaliteit?

De website OOST heeft de begrippen ‘ruimtelijke kwaliteit’ en ‘cultuur’ als thema gekozen. Is ‘natuur’ als tegenhanger van ‘cultuur’ misschien ook niet een thema voor deze website? Heeft natuur automatisch ruimtelijke kwaliteit of is die kwaliteit per definitie het gevolg van cultuur? Overpeinzingen in het kader van de schoonheid van oostelijk Nederland.

 

In de eerste twee jaren van mijn rechtenstudie was het vak filosofie een verplicht onderdeel van het curriculum. In het begin keek ik daar nog wat vreemd tegen aan, maar al snel begon ik er de ‘lol’ van in te zien. De oude Grieken en Romeinen (grondleggers van staatsvorm en rechtssysteem) hadden eigenlijk al over veel dingen nagedacht en daar een oplossing voor gevonden of verzonnen.

 

In het denken in de klassieke oudheid stond de natuur centraal. Maar daarnaast was er (alleen in het denken al) sprake van cultuur. Natuur is iets wat oorspronkelijk is en niet door de mens is beïnvloed, terwijl cultuur (in welke uitingsvorm dan ook) het gevolg is van menselijke beheersing of beïnvloeding van de natuur. Een ingreep dus. Voor Alain de Botton (De architectuur van het geluk) is ‘cultuur’ de kracht die ons helpt vaststellen welke van onze gewaarwordingen belangstelling en waardering verdienen.

 

Hoe zit het met ruimtelijke kwaliteit. Kan de natuur ruimtelijke kwaliteit ‘scheppen’ of is ruimtelijke kwaliteit het gevolg van menselijke ingrepen? Ik denk dat ruige, ongestoorde en ongeordende natuur zeker ruimtelijke kwaliteit heeft. Of dat per definitie zo is kan ik mezelf afvragen, maar dat is altijd een perceptie die weer beïnvloed is door een culturele ontwikkeling. Mijn eigen referentiekader is de Gorsselse Heide, van oorsprong een droog-nat heidegebied, dat 100 jaar geleden al bebost is met de grove den. Jazeker, het is een natuurgebied met heel veel kwaliteit, maar dankzij de ingrepen van Natuurmonumenten. Eigenlijk dus toch een cultuurgebied.

 

Laat ik voor het gemak maar vaststellen dat oostelijk Nederland veel natuurgebieden kent met een grote ruimtelijke kwaliteit. Maar de culturele mens wil er wel zijn stempel op drukken. De natuur moet immers ook toegankelijk zijn, dus worden er bomen gekapt en wandelpaden aangelegd. Slechts dan zijn we ook in staat om van de ‘natuur’ te kunnen genieten en vinden we dat het een bepaalde ruimtelijke kwaliteit heeft. En dan wil ik ook voor het gemak vaststellen dat natuur altijd ruimtelijke kwaliteit heeft, per definitie, maar dat de mens vaak de neiging heeft om de ruimtelijke kwaliteit (of belevingswaarde) wat op te schroeven. Die neiging zit in de natuur van de cultureel ontwikkelde mens.

 

Als ik terugga naar het thema van deze website, dan kan ik natuur dus scharen onder ruimtelijke kwaliteit of cultuur. En dat is mooi, want ik ben een natuurliefhebber, hoewel een perfecte ordening voor mij niet altijd nodig is. En de oude Grieken en Romeinen beschouwden de natuur (hun leefomgeving) als iets dat beïnvloed was door (half-)goden.  Natuur was in hun ogen dus eigenlijk niet iets natuurlijks.

In oostelijk Nederland is zonder enige twijfel veel ruimtelijke kwaliteit te vinden, althans dat is mijn perceptie, maar die perceptie deel ik gelukkig met vele anderen. Die kwaliteit is te vinden in de vorm van vele natuurgebieden, maar ook in de gebouwde omgeving. Echter, in de laatste context zijn veel meer voorbeelden van het ontbreken van ruimtelijke kwaliteit, dan in die omgevingen die we als natuurgebied beschouwen.

 

Al deze overpeinzingen leiden bij mij tot de conclusie dat wij als mens vaak heel goed in staat zijn om vanuit onze cultuur ruimtelijke kwaliteit te scheppen, zowel in de gebouwde omgeving als in natuurgebieden. Het verschil tussen natuur en cultuur is echter dat de natuur in staat is om alle cultuur te verwoesten. De culturele mens kan dus niet anders dan de natuur een handje te helpen (of tegen te werken), want zonder enige vorm van beïnvloeding zou onze omgeving niet leefbaar zijn. En daarnaast is de natuur de leermeester van de kunst. Natuur is dus cultuur, en cultuur is ruimtelijke kwaliteit. Maar dat laatste niet per definitie…

 

 

reacties

reageren

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.