Symposium Transformatie militaire terreinen en gebouwen

Op 13 december vond het door het Gelders Genootschap (GG) georganiseerde Symposium Transformatie militaire terreinen en gebouwen plaats. Een passender locatie dan Bunker Diogenes had GG hiervoor niet kunnen uitkiezen. Waar de meeste symposia een kwelling voor het zitvlees zijn, hadden in dit geval ogen, benen en brein het zwaar te voorduren. Hierbij mijn verslag van een bijzonder innovatief en inspirerend symposium.

Herbestemming en transformatie zijn geen nieuwe fenomenen, maar ze staan de laatste jaren wel steeds meer in de belangstelling. Deze processen worden overwegend gedomineerd door vakmensen met een ruimtelijke achtergrond. In andere disciplines speelt transformatie echter ook een belangrijke rol. Wat kan de wereld van de ruimtelijke ontwikkeling leren van disciplines zoals natuurkunde, biologie, kunst, filosofie en zelfs chirurgie?

Na een inleiding door Hans Esmeijer, voorzitter van de Vereniging GG, werden de symposiumdeelnemers in twee verschillende groepen rondgeleid in en om het gebouw, waarbij telkens werd gestopt bij een spreker. Filosofe Ellen ter Gast behandelde de vraag of er nog wel ‘echte mannen’ bestaan nadat de dienstplicht is afgeschaft. Hoe mooi zou het niet zijn om militaire terreinen en gebouwen te gebruiken voor iets wat voor de dienstplicht in de plaats zou kunnen komen. 

En bioloog Arnold van Vliet wees de deelnemers op de ‘volksverhuizing’ van planten en dieren door klimaatveranderingen. Met name op militaire terreinen worden plantsoorten ontdekt die ‘nieuw’ zijn voor Nederland. De gemiddelde temperatuur is immers de laatste 100 jaar 1,7 graad Celsius gestegen, wat vergelijkbaar is met het klimaat ter hoogte van Lyon toentertijd.

Natuurkundige Diederik Jekel vertelde vol humor een inspirerend verhaal over de entropie van het universum dat dus op weg is naar chaos. Atomen zijn al 12 miljard jaar onderweg en ieder van ons bestaat uit delen van alle materie, dus ook van planten en dieren, die ooit (in een andere samenstelling) hebben bestaan. En als dat allemaal in getallen moet worden uitgedrukt heb je het faculteitsteken “!” nodig. Door het gebruik van het uitroepteken schreeuwt Jekel de getallen uit die hij opschrijft. Theaterles begreep ik achteraf, maar zeker niet misplaatst.

Frits Groenevelt, plastisch chirurg is veel ingetogener. Aan de hand van verschrikkelijke foto’s schets hij de ontwikkeling van oorlogschirurgie naar puur esthetische ingrepen. Oorlogen hebben voor vernieuwingen gezorgd: “Zonder destructie, geen reconstructie”. Vertaald naar de ruimtelijke ontwikkeling betekent dat volgens Groeneveldt “slopen is bouwen”. De snelle toename van de complexiteit is de grootste uitdaging voor de toekomst. Intuïtie en ‘out-of-the-box-denken’ zijn daarbij nodig. En een meer (creatief alternatieve) multidisciplinaire aanpak dus.

Ron Verduijn, master architectuur aan de Artez Hogeschool, hield een uiteenzetting over zijn afstudeerproject dat Bunker Diogenes betrof. het gebouw verliest de huidige archieffunctie per 1 januari 2014. Verduijn had een museum voor de veelzijdige kunstenaar Armando voor ogen en een podium voor de muziek van Messiaen. Hij had zich een jaar lang verdiept in de mogelijke toekomst van de bunker, maar dan ook een overtuigend verhaal kunnen construeren. 

Regisseur en programmadirecteur NDSM-eiland Frank Alsema had de meest samenvattende, holistische visie aan de hand van het concrete Amsterdamse voorbeeld. Als regisseur kun je niet alles "besturen" en het resultaat van inspanningen hoeven niet te leiden tot een geheel "af" produkt. Laat dingen aan het toeval over. Het komt op mij over dat je naar een toevallige grens moet zoeken tussen niets doen en alles willen doen.  

De door de organisatie verwachte verwarring of zelfs chaos bleven uit. Tracy Metz vatte de dooltocht in en om de bunker vakkundig samen. Maar wat is de rode lijn? Dat zal voor iedere deelnemer, spreker en de organisatoren een andere zijn. Als je al die lijnen naast elkaar legt, dan heb je de contour te pakken van een oplossing. Maar géén blauwdruk, daar zijn we al lang niet meer naar op zoek. Mag ik hierbij alle betrokkenen bij het symposium uitnodigen om in een reactie hieronder hun (rode) lijn te schetsen? 

 

reacties

Ik vond het een schitterend dag. Het meest sprak Verduijn mij aan met de opmerking dat de herbestemming geen nut aan een gebouw moet geven, maar zin. Daarmee trok hij de discussie uit de expoitatierekeningen en hardcore waardestellingen, maar legde hij deze veel dichterbij maatschappelijke vragen en thema's.

Dag Harry, dag Simon,

Jullie zijn nu geïnspireerd. De Detmerkazerne in Eefde komt leeg. Wellicht kennen jullie die.
Wat zou hier volgens jullie mee moeten of kunnen gebeuren, welke aanpak is hiervoor nodig en wie zou dit moeten initiëren?

Groeten,
Jakko

Beste Lucas en Simon,
Complimenten met het zeer geslaagde symposium.
Misschien goed om ter aanvulling nog even te vermelden dat het symposium een verlaat onderdeel was van het erfgoedfestival Gelegerd in Gelderland dat deze zomer in onze provincie plaatsvond.
Groeten, Dolly

reageren

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.