Staar je niet blind op windmolens

In het algemeen heerst er in Nederland flink wat koudwatervrees voor windmolens. Marc Nolden maakt zich in zijn column van 1 juli jl. op deze site terecht zorgen over het ontbreken van een duidelijke visie achter de bouw van windmolens in het Gelderse landschap. De aanwakkerende aandacht voor windmolens is goed, maar eenzijdig. Ze gaat voorbij aan alle andere vormen van duurzame energie. Alternatieven zijn er genoeg. In deze bijdrage hoop ik wat van de vrees weg te nemen en de aandacht te vestigen op de vele andere opties voor het benutten en opwekken van duurzame energie. Energie en landschap zijn uiteindelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden.
 
Michaël Meijer

Historisch perspectief
Energie en duurzame energie zijn al eeuwen onderdeel van ons landschap. Door de wereldwijde stijging van energie- en voedselprijzen en het groeiende klimaatprobleem zullen het gebruik en de winning van duurzame energie een steeds belangrijker rol vervullen in het landschap. Historisch gezien is het Nederlandse landschap een energielandschap bij uitstek. Door de eeuwen heen is het landschap gevormd en getekend door de winning van hout, hoog- en laagveen en de benutting van wind- en waterkracht. Historische watermolens aan de randen van de Veluwe herinneren hier bijvoorbeeld nog aan. Later hebben houtteelt voor de toepassing in de mijnbouw in Limburg en de winning van aardolie en -gas in Noord Nederland hun stempel op het landschap gedrukt. Energiecentrales en hoogspanningskabels vormen markante landmarks in het landschap. Kolen, olie, aardgas en uranium voor kernenergie blijken om verschillende redenen niet meer van deze tijd. Het zijn eindige grondstoffen die bij de winning of na het gebruik kwalijke vervuilingen op leveren, soms afkomstig zijn uit landen met onberekenbare regimes en in het geval van de eerste drie enorm veel CO2 en andere luchtvervuiling produceren.
 
Duurzame energie en landschap
Windmolens daarentegen staan al eeuwen in het Nederlandse landschap en vervuilen niet. Het formaat is tegenwoordig natuurlijk een stuk groter, maar dat hoeft niet te misstaan of te storen in bijvoorbeeld kleinschalige cultuurlandschappen. Ze interfereren, net als hoogspanningsmasten niet met het landschap, maar vormen een totaal eigen laag. De omgevingspsychologie leert ons dat het landschap een bepaalde hoeveelheid vreemde elementen op kan nemen zonder verrommeld te raken. Een combinatie van grote verstorende elementen als hoogspanningsmasten, grootschalige bedrijfsbebouwing en HSL, Betuweroute en snelwegen, al dan niet met geluidschermen, is natuurlijk dodelijk. Niet voor niets wordt het landschap tussen Arnhem en Nijmegen als een van de lelijkste van Nederland gezien. In mijn ogen zijn het doorgaans echter kleine elementen als gebiedsvreemde bebouwing of beplanting en een overdaad aan reclame, hekken of verkeersborden die een landschap verstoren. Windmolens op zichzelf hoeven dit dus niet te doen.

Een kijkje over de grens
Vanaf de hoger gelegen gebieden in oost Gelderland zijn de voortekenen van de opkomst van windenergie al te zien. Je hoeft maar naar het oosten te kijken en de windmolens uit Duitsland tekenen zich af aan de horizon. Ook wanneer je met de trein of auto de grens passeert, duiken in het Duitse landschap de windmolens op en misstaan ze volgens mij helemaal niet in het agrarische landschap. Ook zonnepanelen kom je veel vaker tegen in Duitsland. Dat duurzame energie beter van de grond komt in Duitsland heeft te maken met een overzichtelijker belastingsysteem en andere financiële regelingen voor (kleine) energieleveranciers. Daarbij lukt het in Duitsland wel om een aantrekkelijke landschap te behouden. In Nederland hebben we nog steeds last van koud watervrees voor windmolens in het landschap. We moeten over deze vrees zien heen te komen, óf andere vormen van duurzame energie omarmen en onze energieverslaving onder ogen komen.

Alternatieven
Elke dag bereikt bijna genoeg zonlicht de aarde om in de wereldwijde energiebehoefte te voorzien. En iedereen kan het opvangen. Zonne-energie is daarom een aantrekkelijk en decentraal alternatief voor energiecentrales of grote windmolenparken. Tel daar bij op de mogelijkheden van biomassa, waterkracht en bodemwarmte en het moet toch mogelijk zijn om op een duurzame manier in onze energiebehoefte te voorzien. Ook windenergie is decentraal voor huishoudens op te wekken, met kleine molens zonder dat dit überhaupt opvalt in het landschap. Daarbij is het mogelijk om met smartgrids de duurzame energie lokaal uit te wisselen en beschikbaar te maken voor iedereen, wat een hoop hoogspanningsmasten scheelt. Als het met deze alternatieven nog niet lukt om lokaal in de eigen energiebehoefte te voorzien dan moeten huishoudens het energieverbruik zelf drastisch terugdringen. Het gasverbruik voor verwarming is de laatste jaren al enigszins teruggeschroefd, maar tussen 1950 en 2008 is het elektriciteitsverbruik van huishoudens verviervoudigd. We kopen zuiniger apparaten maar veel meer en steeds groter. Een oplossing zou kunnen zijn om mensen die tegen windmolens procederen alleen te horen wanneer ze zelf hun elektriciteitsverbruik geminimaliseerd hebben. Andersom zullen in een woonwijk met zijn eigen windmolen, en een 50 procent lagere elektriciteitsrekening, de protesten waarschijnlijk uitblijven. Het enige echte argument tegen windmolens dat dan in mijn ogen nog overblijft is de sterfte van (roof)vogels die er tegenaan vliegen. Hopelijk is dit met slimme waarschuwingssystemen snel te verhelpen.

Achterstand inhalen
Velen die begaan zijn met de kwaliteit van het landschap zeggen ‘plaats windmolens in de polder, daar passen ze in het landschap’. Hoewel goed bedoeld en goed gemeend zal dit argument, ook in Gelderland, binnenkort niet meer op gaan. De Nederlandse productie van duurzame energie loopt hopeloos achter bij de rest van Europa. Het is tijd om te kijken hoe het opwekken van duurzame energie een plaats kan krijgen in het landschap. Een kijkje over de grens kan bruikbare referenties opleveren. Het Duitse ministerie van Bouw, Verkeer en Stadsontwikkeling toont de burger de kansen van de Plus Energie woning. Een woning die de dag rond meer energie produceert dan verbruikt. Als daar een voorbeeld aan wordt genomen dan zijn er een stuk minder windmolens nodig. De ruimtelijke kwaliteiten van een locatie en het pareren van conserveringsdrang vormen nu de basis voor de integratie van duurzame energie in ons landschap.

Michaël Meijer
 

reacties

reageren

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.