Fröbelschool deugt! Publieksprijs Architectuur Nijmegen 2010 voor uitbreiding

De Uitbreiding van het rijksmonument ‘de Tweeling’ door Virtus Architectuur en Realisatie heeft de publieksprijs voor architectuur Nijmegen 2010 gewonnen en kreeg een eervolle vermelding van de vakjury. Vaak is architectuur die niet opvalt de beste. De uitbreiding van het kinderdagverblijf de Tweeling aan de Groenestraat in Nijmegen is daar een mooi voorbeeld van. Het rijksmonument dat architect Jos Vingerhoets in 1920 neerzette, is helemaal zichzelf gebleven en toch is er een forse uitbreiding gerealiseerd.
 

State of the art

De uitbreiding omvat een ‘atelier’, twee groepsruimten, een kamer voor de leiding én een ‘snoezelruimte’. De nieuwbouw is ook eigenzinnig. Een sedumdak dat uit de grond omhoog komt, een hout-en-glas gevel tot op de grond daaronder, de onvermijdelijke zonweringlamellen daarvoor. Alles in modieuze schuine lijnen. Maar het blijft rustig, niet alleen doordat het verscholen ligt in de tuin achter het monument. Frits Borsten van Virtus Architectuur en Realisatie noemt het een contextuele ingreep. Juist door de keuze voor een sterk contrasterende vormgeving kon het oude gebouw in zijn waarde blijven. De nieuwbouw is niet veel meer dan een schutting op de erfscheiding van het terrein. Het begroeide dak helpt ook, de uitbreiding is deel van de tuin gebleven. Het zijn eenvoudige middelen, maar uiterst effectief: het kinderdagverblijf heeft een grote uitbreiding, de tuin heeft er een dimensie bij gekregen en het monument gaat onaangetast de toekomst tegemoet. Een gebouw als een dienblad voor alles wat er in en omheen gebeurt. Ouderwets functionalisme van het zuiverste water.

Alles wat tegenwoordig bij het begrip duurzaam behoort zit erin: een onbehandelde hout-en-glaspui, waardoor veel licht én veel warmte naar binnen komt. Het warmteoverschot wordt opgeslagen in de bodem, en daar in de winter weer uitgehaald met een warmtepompinstallatie. Het gebouw wordt daarmee volledig op temperatuur gehouden, er is geen andere installatie. De energie prestatie is veel hoger dan de norm vraagt. Alle materialen zijn volledig recyclebaar en het regenwater wordt ter plaatse de grond in geleid. Ook op dit punt dus state of the art.

Gebouw met een hart

De Tweeling is één van de weinige architectonische scheppingen van steenfabrikant Vingerhoets. Het gebouw heeft het tot rijksmonument gebracht, omdat overbuurman Albert Heijn het wilde slopen voor een winkeldoos met parkeerterrein. De verklaring tot monument heeft dat voorkomen. Een uniek gebouw was gered. Art Deco met antroposofische trekjes als het getypeerd moet worden. Het streng symmetrisch gebouw, krijgt door de ronde ruimtes op de vleugels, de trapgevels en alle metselwerk details een speelsheid die goed bij de functie past. Het interieur heeft overal zachte ronde hoeken. Het hart van het gebouw is in de plattegrond zelfs letterlijk een hart. In de werkelijkheid is dat niet nadrukkelijk door een hoekige houtconstructie die de ruimte bepaalt.

Het was dit vrolijk architectonisch fröbelwerk waar Marianne van Gend, drijvende kracht achter het kinderdagverblijf, verliefd op werd toen ze een plek zocht voor haar onderneming. “We hebben niet lang geaarzeld, we wisten dat er het nodige aan gebeuren moest, maar we herkenden direct het plezier waarmee het gebouwd werd: een eigenzinnig gebouw, dat alleen maar een prettige omgeving voor de kinderen wilde zijn. Dat sluit heel goed aan bij onze ideeën over kinderopvang: we volgen geen speciale theorie, maar hebben wel jarenlange ervaring, een beetje gezond verstand en heel veel plezier in de omgang met de kinderen. Daar vertrouwen we op.” Die ongebondenheid heeft ook Virtus geïnspireerd, niet alleen in vormgevende zin, maar ook in het bouw proces.

 

Bouwmeesterschap

Borsten wil het instituut van ‘bouwmeester’ zoals de Romeinen dat volgens hem kenden, in ere herstellen. “Een ‘meester’ moet de hele bouw van begin tot eind sturen. Het bouwproject moet weer terug worden veroverd op schimmige constructies van aannemers en onderaannemers. Hun afspraken bepalen de prijs en de kwaliteit en dat is meestal niet optimaal voor de opdrachtgever. Als alles bij één bouwmeester samenkomt, die overzicht heeft over alle aspecten van de opgave, en vanuit de kwaliteit van het resultaat de afwegingen maakt, dan heeft de opdrachtgever maximaal inzicht en controle, gedurende het hele proces. En het zou geld besparen, tot wel 15 % op de totale kosten”, claimt Borsten. Hij heeft er een eigen merk van gemaakt en maakt er druk reclame mee. Het lijkt te werken; Virtus is een van de weinige architectenbureaus die groei wisten te realiseren in het rampjaar 2010. De plaatselijke bouwwereld is er niet altijd blij mee, omdat het traditionele taakverdelingen doorkruist. Maar van de opdrachtgeefster niets dan lof: “We konden op elk moment onze invloed uitoefenen. Elke beslissing was heel transparant. Het is niet alleen een plan maken en dat gaan bouwen, nee, we bleven voortdurend nadenken en veranderen. Toen we het zagen groeien, kregen we weer nieuwe ideeën. Al die aanpassingen zouden lastig zijn geweest en veel geld gekost hebben als Frits het niet allemaal strak geregisseerd had. Nu was het juist prettig, het gebouw is er veel beter van geworden en niet duurder. Dat was op een andere manier nooit gelukt.”

Maarten de Vletter

28 juni 2011

 

 

 

Het atelier onder het hoogste punt van het dak is een hoge lichte ruimte geworden, voor de kinderen een enorme ruimte, waar ze naar hartelust kunnen verven en knutselen. Let op de ‘konijnenhokken’, hier doen kinderen hun middagslaapje in de buitenlucht. 

 

De verbinding tussen oud en nieuw: ijl staal en glas. Door de hoekverdraaiing blijft de tuin - en de oude kastanje! - in het hart van het gebouw aanwezig. Glas tot op de vloer geeft de kinderen een heel direct kontact met de tuin. 

 

Waar het dak uit de grond komt is voor de kinderen begaanbaar. De steile helling is met hagen, waar zij niet overheen kunnen kijken, beplant en zo veranderd in een doolhof. Op een klein oppervlak is een wereld gemaakt waarin de kinderen op ontdekkingsreis kunnen. Hier naar boven klimmen is voor hen een hele klus, ze zijn dan héél ver weg. Voor de leiding die over de hagen heen kunnen kijken, blijft het overzichtelijk. Toch kunnen de kleintjes zich hier afzonderen van de groep, even alleen zijn, een vaak vergeten behoefte, ook van kleine kinderen.

 

De gang achter de verblijfsruimten langs, naar het atelier. Er mochten geen ramen in de wand, omdat hij op de erfscheiding staat. Het is een museumgang geworden. In de verlichte nissen worden de producten uit het atelier tentoongesteld. 

 

Het juryverslag kan u terug vinden via deze link

Alle 20 ingezonden projecten zijn opgenomen in een brochure die voor € 3,- verkrijgbaar is in het Architectuur Centrum Nijmegen aan de Ridderstraat 27 (voorzijde De Lindenberg). De openingstijden zijn woensdag t/m zondag van 13.00 – 17.00 uur. In augustus is het centrum gesloten.

 

 

 

reacties

reageren

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.