Fort Pannerden - Boekpresentatie

Op zondag 17 juni vond de presentatie van het boek “Fort Pannerden” plaats in het gelijknamige fort. Burgemeester Harry de Vries van Lingewaard, en tevens voorzitter van de Stichting Fort Pannerden, ontving het eerste exemplaar van het boek uit handen van Pierre Cuypers, voorzitter van het Streekmuseum Lingewaard. De auteurs, Paul van der Heijden en Eelco Ruissens, hebben een bijzonder lezenswaardig boek geschreven over strategisch fort dat echter weinig militaire betekenis heeft gehad. Na een ingrijpende restauratie is het gelukkig als een prachtig cultuurhistorisch monument behouden gebleven.

Fort Pannerden ligt op een van de meest strategische punten van Nederland waar de Rijn zich splitst in Rijn en Waal. Sinds 1872 wordt dat punt bewaakt door Fort Pannerden, gebouwd als vooruitgeschoven post van de robuuste Nieuwe Hollandse Waterlinie. Toen het fort werd opgeleverd was het al verouderd gezien de voortschrijdende ontwikkelingen van de wapentechniek. In mei 1940 speelde het fort nog wel een rol bij de verdediging van Nederland. Daarna viel het fort ten prooi aan verval, maar veranderde het uiteindelijk van gevaarlijk speelhol voor de jeugd, via een krakersbastion, in een prachtig gerestaureerd historisch monument in een natuurlijke omgeving.

Ook de Romeinen bouwden al een fort op dit strategische scheidingspunt van Rijn en Waal, dat zich in de loop van de eeuwen wel verplaatste. Er zijn dan ook in de loop der tijden meerdere forten gebouwd, waarvan Fort Pannerden de laatste in een reeks is. Het is een polygonaal sperfort dat diende als voorpost van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de linie van onderwaterzettingen die het westen van Nederland moest beschermen tegen een inval vanuit het oosten. Fort Pannerden moest voorkomen dat een vijand via de rivieren ons land binnen kon komen en had daarnaast als taak om de wateraanvoer voor de onderwaterzettingen veilig te stellen, het kon immers dagen tot weken duren voordat het land onder water stond.

Fort Pannerden werd aangelegd tussen 1869 en 1872, na jarenlange discussies in militaire, politieke en waterbouwkundige kringen. Ook de bouw zelf verliep niet zonder slag of stoot. Nog voordat het af was, werd bovendien al duidelijk dat het fort verouderd was. Eind negentiende eeuw werd het fort ingrijpend gemoderniseerd en omgebouwd tot pantserfort.

Tijdens de mobilisatie van 1939-1940 kwam het bejaarde en afgeschreven Fort Pannerden plotseling weer in beeld, ingeschakeld voor de landsverdediging. Rondom het fort werden kazematten gebouwd. Toen op 10 mei 1940 de Duitsers ons land binnenvielen, moest het fort alsnog in actie komen. Fort Pannerden werd echter omsingeld en hield het maar anderhalve dag vol.

Na de Tweede Wereldoorlog werd het fort nog even gebruikt als dumpplaats voor munitie, maar daarna vooral als bouwgroeve voor materialen voor de wederopbouw van het zwaar geteisterde Doornenburg. Het werd ook een gevaarlijke speelplaats voor kinderen en volwassenen. Na enkele ongevallen, waarvan één fataal, werd het fort provisorisch afgesloten en nam de natuur het over. Het gebied rond Fort Pannerden groeide uit tot natuurgebied De Klompenwaard, wat nu nog steeds plaats biedt aan unieke flora en fauna.

Ondanks een restauratiepoging eind twintigste eeuw bleef het fort zonder enige functie leegstaan. Daarop werd het in 2000 gekraakt. Dat leidde tot veel publiciteit, met als hoogtepunt de ontruiming door de ME in 2006, nota bene met hulp van de Koninklijke Landmacht, de enige keer dat een Nederlands fort is ontruimd door het Nederlandse leger. Eind 2008 begon dan toch uiteindelijk de restauratie, afgerond in september 2011, waarna Fort Pannerden werd opgeleverd en opengesteld.

Het boek Fort Pannerden beschrijft op toegankelijke wijze de geschiedenis van het fort in al haar facetten, ondersteund door vele foto’s, kaarten en tekeningen. Het boek is te bestellen via www.matrijs.com.

Publicatie tekst en cover met toestemming van Uitgeverij Matrijs

 

reacties

reageren

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.